Finansal ilişkilerde karşılaşılan en önemli unsurlardan biri anlaşmaların teminat altına alınması ve tarafların yükümlülüklerinin belirli bir zemine oturtulmasıdır. Bu süreçte doğru şekilde hazırlanmış belgeler taraflar arasında olası anlaşmazlıkların önüne geçebilir. Hukuksal olarak beyanların farklı şekilde ispatları gerekebilir. Borçlu-alacaklı ilişkisinin ispatında karşılaşılan belgelerden biri de senetlerdir. Ancak senet düzenlenirken yalnızca yasal gerekliliklerin yerine getirilmesi değil aynı zamanda senetin doğru bir biçimde yazılması da büyük önem taşır. Bu yazıda senetin ne olduğunu, senet doldururken dikkat edilmesi gereken noktaları ele aldık.
Senet geniş anlamda kullanılırsa ispat dayanağı anlamına gelen, dar anlamda ise kıymetli evrak sayılan belgelere verilen isimdir.
Arapça kökenli olan senet kelimesinin anlamı, terimin kullanıldığını yere göre değişiklik gösterir. Örneğin; resmi senetler herhangi bir borcun varlığını kanıtlamayabilir veya tapu senetleri de senet sayılır. Senet, geniş anlamıyla hukuksal bir işlemi kanıtlayan belge olarak tanımlanabilir. Ticaret Hukuku alanında kullanılan senet ise borçlunun imzaladığı, çeşitli unsurlar barındıran ve kimi zaman başkasına devredilebilir olan belgelere işaret eder.
Senetlerin yasal dayanağı 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’dur.
Senet hazırlama, borçlu ve alacaklı ilişkisinde borçlunun bazı unsurları ekleyerek borç ilişkisini kağıt üzerinde beyan etmesidir. Borçlunun unsurları eksiksiz bir şekilde doldurulmuş senedi alacaklıya teslimiyle alacaklı icra konusunda bazı haklara sahip olur.
Borçlu ve alacaklı, senet doldurma hususunda bazı unsurlara dikkat etmelidir. Senetlerde kimi unsurlar zorunlu, kimileri alternatif zorunlu (birbiri yerine doldurulacak alanlar), kimileri ise isteğe bağlıdır. Senet defteri, senet doldurmanın yollarından biridir. Sayfalarda yer alan zorunlu unsurların doldurulmasıyla senet düzenleme işlemi tamamlanmış olur.
Borçlu ve Alacaklı Bilgilerinin Doğru Yazılması
Senet doldururken alacaklı bilgilerinin doğru şekilde yazılması gerekir. Bazı kambiyo senedi türlerinde senedi düzenleyen kişinin adı, senedin zorunlu unsurları arasında yer almaz. Bazı senet türlerinde alacak için başvurulacak kişi senedi düzenleyen kişiyken başka senet türlerinde başvurulacak kişi düzenleyenden farklı bir muhatap olabilir. Muhatabın bulunduğu durumlarda muhatap adının doğru bir şekilde yazılması gerekir.
Vade Tarihi ve Tutarın Belirtilmesi
Senet tahsili için belirlenecek vade tarihi alternatif zorunlu unsurlar arasında yer alır. Eğer vade için bir tarih belirlenmediyse senet görüldüğünde ödenecek vadeli sayılır. Senet üzerinde ödenecek tutarın bulunması gerekir.
Senedin İmzalanması ve Kaşe Kullanımı
Senedin imzalanması düzenleyen açısından zorunludur. Kaşe kullanımıysa senedin zorunlu unsurları arasında yer almaz ve geçerliliğe etki etmez.
Senetler, senet yazma sürecinde bazı unsurların belirtilmesi durumuna göre açık senet veya kapalı senet olarak ikiye ayrılır. Türk Ticaret Kanunu’nda geçen ve kambiyo senedi sayılan üç tür senet bulunur: Bono, poliçe ve çek. Çekin diğer senetlerden farkı muhatabının banka olmasıdır.
Açık Senet
Senetlerin düzenlenip lehtara yani alacaklıya teslim edildiği anda üzerinde bulunması gereken tek zorunlu unsur imzadır. Bunun dışında kalan tüm unsurlar sonradan doldurulabilir. Bu unsurlar arasında vade, ödeme yeri, ödenecek tutar gibi kalemler bulunabilir.
Kapalı Senet
Tüm zorunlu ve alternatif unsurların düzenleyen tarafından yazıldıktan sonra lehtara verildiği senet türü kapalı senettir.
Kambiyo senedi olan bono ve poliçenin arasındaki farklar şu şekilde sıralanabilir:
• Bono, iki taraflı bir borç ilişkisidir. Tarafları lehtar ve düzenleyendir. Poliçe ise üç taraflı bir borç ilişkisidir, tarafları ise muhatap, düzenleyen ve lehtardır.
• Bonoda borç için direkt düzenleyene gidilebilirken poliçede öncelikle muhataba başvurulur.
• Bonoda "Ödeyeceğim." ifadesi kullanılırken poliçede ‘Ödeyiniz.’ ifadesi kullanılır.
Vadeli ve Vadesiz Senetler
Vade dört farklı şekilde belirlenebilir:
• Belirli bir tarihte ödenecek senetler,
• Düzenleme gününden belirli bir zaman sonra ödenecek senetler,
• Görüldüğünde ödenecek senetler,
• Görüldüğünden belirli bir zaman sonra ödenecek senetler.
Senedin üzerinde vade belirtilmediyse senet görüldüğünde ödenecek vadeli sayılır.
Senet, türüne göre çeşitli şekillerde ödenebilir.
Banka Üzerinden Tahsilat Süreci
Banka üzerinden
senet tahsilatı yapılabilir. İş Bankası ile çek ve senetlerden doğan ödeme ve tahsilat işlemlerinizi hızlı bir şekilde tamamlayabilirsiniz. Düzenleyicisi olduğunuz çek ve senetler içinse İş Bankası hesaplarınızı kullanabilirsiniz. Ödeme için vadesi gelmiş senetlerin bankaya ibrazı gerekir.
Doğrudan Alacaklı ile Tahsilat
Alacaklı, doğrudan muhataba veya düzenleyene giderek borcunu elden tahsil edebilir.
Protestolu Senetlerin Tahsili
Poliçe senedi gibi senetlerde muhatabın borcu kabul etmemesi durumunda noter tarafından protesto çekilmesi gerekir. Çekilen protestoyla borç için düzenleyene ve cirantalara başvurulabilir.
Senetler unsurların yanlış, eksik veya fazla yazılmasıyla hükümsüz olabilir.
Eksik veya Yanlış Bilgilerle Doldurulması
Borç miktarının yanlış yazılması, düzenleme yerinin bulunmaması gibi durumlarda senet hükümsüz olur. Ayrıca düzenleme tarihinin iki farklı şekilde yazılması da hükümsüzlük sebebidir.
İmzaların Eksik Olması
Senet üstünde düzenleyenin imzasının bulunmaması senedi hükümsüz kılar. Alacaklının imzası zorunlu unsur değildir. Fakat eğer alacaklı yani lehtar senedi başkasına devrettiyse imzası bulunmalıdır ve imza zincirinde kopukluk olmamalıdır.
Vade Tarihinin Geçersiz Olması
Senet üzerinde yazılan tarih takvim üzerinde bulunmayan bir tarihse senet geçersiz olur. Örneğin; 30.13.2025 vadeli bir çek geçersizdir.
Senet defteri doldurma, senedin geçerliliği için eksiksiz ve doğru yapılmalıdır.
Doğru ve Eksiksiz Bilgi Girişi
Lehtarın ve muhatabın isimlerinin doğru bir şekilde senede yazılması gerekir. Düzenleme tarihinin de bulunması senetler açısından bir zorunluluktur.
Borç ve Tutar Detaylarının Net Olması
Kıymetli evrakta borcun kayıt veya şarta bağlanması senedin kıymetli evrak niteliğini kaldırır. Borç tutarının net bir şekilde yazılması gerekir, borç tutarı herhangi bir para birimi olabilir. Para dışında bir bedel belirlenemez.
Senedin Taraflarca Onaylanması ve İmzalanması
Senedin taraflarının ayırt etme gücüne sahip ergin kişiler olması gerekir. Senette düzenleyen kişinin imzası mutlaka bulunmalıdır. Çek senet doldurma konusunda dikkat edilmesi gereken diğer unsur ciro edilirken imzanın senedin arka yüzüne atılması konusudur. Çünkü senedin ön yüzüne atılan imza aval olarak işlem görür.
Senet eğer kambiyo senedi niteliğine sahipse alacaklı veya diğer adıyla hamil, kambiyo senedinin ilamsız icrası yoluna başvurabilir. Bu yol, normal ilamsız icra yoluna göre alacaklıya bazı avantajlar sağlar.
İcra Takibi Başlatma Adımları
İcralık senet takibi, alacaklı tarafından başlatılan bir takip talebiyle yürürlüğe konur. İlamlı icradan farklı olarak burada icra takip talebinin içine kambiyo senedi eklenir. İcra müdürü takip talebini ve kambiyo senedini inceledikten sonra ödeme emrini borçluya tebliğ eder.
Kambiyo senetlerine itiraz süresi beş gündür ve bu süre ilamsız icrada yedi gündür.
İtiraz süresi içinde itiraz etmeyen borçlunun borcu kesinleşir ve ödemeyi yapması gerekir. Ayrıca ilamsız icrada yapılan itirazda icra işlemleri dururken kambiyo senetlerine mahsus icra yolunda icranın durması istisnaidir. Herhangi bir itirazın veya şikayetin bulunmaması durumunda on gün içinde cebri icra işlemlerine başlanır.
İçerikte yer alan bilgiler yayınlanma tarihine göre hazırlanmıştır.
"Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. İşbu blog sayfası aracılığı ile sunulan tavsiyelere dayanarak alınan/alınacak yatırım kararlarının ve yapılan/yapılacak alım satım vb. işlemlerinden ve bu işlemlerin olası neticelerinden Türkiye İş Bankası A.Ş. herhangi bir surette sorumlu değildir."