Ormanlar gezegenin akciğerleri olmanın ötesinde içinde barındırdığı binlerce canlı türüyle yaşayan devasa bir ekosistemdir. Ancak her yıl binlerce hektar yeşil alan, telafisi zor kayıplara yol açan yangınlarla yok oluyor. Akdeniz havzasında yer alan Türkiye, kurak iklim koşulları ve yüksek yaz sıcaklıklarına bağlı olarak önemli bir yangın kuşağındadır. Doğa koruma bilinci oluşturmak ve bu doğal mirası geleceğe taşımak için orman yangınlarının nedenleriyle bu felaketleri durdurma yollarını bilmek her bireyin toplumsal sorumluluğudur.
Orman yangınlarının çıkış nedenleri iki ana kategoriye ayrılır: insan kaynaklı faktörler ve doğal etkenler. Verilere göre yangınların çok büyük bir bölümü insan faaliyetlerinden kaynaklanmaktadır.
İnsan Kaynaklı Faktörler ve İhmaller
İnsanın doğayla dikkatsiz etkileşimi çoğu zaman geri dönüşü olmayan felaketlerin fitilini ateşler. Çevreyi temiz tutma ve doğayı koruma bilincinin eksikliği çoğu zaman telafisi imkansız veya çok uzun zaman alabilecek kayıplara yol açar. Bu faktörleri ayrı başlıklar altında ele almak mümkündür:
Piknik Ateşi ve Kontrolsüz Ateş Yakma
Özellikle hafta sonları ve tatil günleri doğada vakit geçirmek isteyenlerin tercihi olan ormanlık alanlar, söndürülmeyen mangal ve kamp ateşleri nedeniyle risk altındadır. "Söndü." denilerek bırakılan ateş, hafif bir rüzgarla yeniden harlanıp büyüyebilir. Özellikle kuru yaprakların yoğun olduğu yerlerde alevler hızla yayılarak orman yangınlarına müdahaleyi güçleştirebilir.
Sigara İzmaritleri ve Çöp Bırakma
Kamp veya piknik yaptıktan sonra çöpleri toplamadan alanı terk etmek orman yangınlarının en büyük nedenlerindendir. Kolay tutuşabilen plastikler, cam şişeler veya cam kırıkları mercek etkisiyle yangını başlatacak bir kıvılcımın çıkmasına neden olabilir.
Ormandayken içilip tam olarak söndürülmeden fırlatılan veya araç camlarından atılan sigara izmaritleri de orman yangınlarına neden olabilir. Zemindeki kuru otlara veya çöplere isabet eden bu izmaritler kısa sürede büyük bir yangının başlamasına sebebiyet verebilir.
Tarım Alanı Açma ve Anız Yakma
Günümüzde pek çok çiftçi yasak olmasına rağmen böcek ve ekine zarar veren diğer haşeratı yok edip bitki hastalıklarını önlemek, toprağı işlemeyi kolaylaştırmak gibi nedenlerle tarlada kalan anızları yani saplı bitki köklerini yakar. Fakat bu uygulama hem toprağın verimini düşürür hem kontrolden çıkarak büyük yangınlara neden olabilir. Yeni tarım alanları açmak için de özellikle kırsal bölgelerde orman sınırlarının yakıldığı görülür. Ancak bu alevler kolaylıkla kontrolden çıkarak geniş alanlara ulaşabilir.
İnsan müdahalesi olmadan gelişen yangınlar genellikle meteorolojik olaylarla ilişkilidir.
Yıldırım Düşmesi ve Aşırı Sıcaklar
Kuru ve fırtınalı havalarda düşen yıldırımlar ağaç gövdelerini anında tutuşturabilir. Bununla birlikte iklim değişikliği ve orman yangınları arasındaki bağı da yadsımamak gerekir. Artan küresel sıcaklıklar bitki örtüsünü kurutarak ormanları yangına karşı savunmasız hale getirir.
Cam Kırıklarının Mercek Etkisi
Doğaya bırakılan cam şişeler güneş ışınlarını tek bir noktada toplayarak mercek etkisi yaratır. Bu fiziksel olay 40 dereceyi aşan sıcaklıklarda kuru otların kendiliğinden tutuşmasına neden olan en yaygın "dolaylı" insan etkisidir.
Yangınla mücadelede en etkili yöntem hem bireysel hem toplumsal düzeyde bilincin artırılarak yangın tedbirlerinin titizlikle uygulanmasını sağlamak olmalıdır.
Bireysel Olarak Yapabileceklerimiz
Orman yangınlarını önleme yolları bireysel dikkati elden bırakmamaktan geçer:
• Ormanlık alanlarda çöp (özellikle cam ve plastik) bırakmayın.
• İşiniz bittiğinde mangal ve kamp ateşlerini tamamen söndürün.
• Sigara izmaritlerinin tamamen söndüğünden emin olduktan sonra çöpe atın.
• Valilikler tarafından izin verilen mesire yerleri dışında ateş yakmayın ve ateş yakmak konusundaki yerel düzenlemelere uyun.
• Gördüğünüz en ufak bir dumanı dahi vakit kaybetmeden yetkililere bildirin.
• Araç yolculukları esnasında dışarıya çöp veya izmarit atmayın.
Toplumsal ve Devlet Düzeyindeki Önlemler
Devlet kurumlarının stratejik planlamaları orman yangınına müdahale hızını belirler ve dolayısıyla son derece önemlidir. Alınabilecek önlemlerden bazıları şunlardır:
• Yangın tahliye planları hazırlanabilir.
• Yangın riski yüksek dönemlerde ormanlara giriş yasaklanabilir.
• Yangın konusunda uzman personel sayısı artırılabilir.
• Yangına müdahalenin önemli bir bölümünü oluşturan su toplama çukurlarının ve havuzlarının sayısı artırılabilir.
• Yangınla mücadelede gerekli teknolojik ekipman yatırımları artırılabilir.
• Yerel halka yangın eğitimleri verilerek toplumsal farkındalık artırılabilir.
Bir orman yandığında yalnızca ağaçlar, hayvanlar yok olmaz, o bölgenin tüm hafızası ve geleceği de küle döner.
Biyoçeşitlilik Kaybı ve Ekosistemin Bozulması
Ormanlar mikroorganizmalardan memelilere kadar pek çok canlı türüne ev sahipliği yapar. Yangın sonrası biyoçeşitlilik geri dönülemez bir darbe alır. Ayrıca yanan alanlarda üst toprak yapısı bozulduğu için erozyon riski artar ve bölgenin su tutma kapasitesi düşer.
Hava Kirliliği ve Karbon Salınımı
Orman yangınlarıyla atmosfere büyük miktarda karbon salınır. Karbon yutağı olarak bilinen ormanların yanmasıyla küresel ısınmayı hızlandıran karbondioksit salınımı artar. Yangın dumanı yüzlerce kilometrelik alanı etkileyerek hava kirliliğini artırır ve hava kalitesinin bozulmasına neden olur. Hava kalitesinin bozulmasıysa solunum yolu hastalıklarının artmasına yol açabilir.
Yangın fark edildiğinde hızla müdahale etmek hayati önem taşır. Erken müdahaleyle bir felaket, daha başlangıç aşamasındayken durdurulabilir. Yangın fark edildiğinde sakin kalınmalı ve hızla ihbar kanallarına bildirilmelidir.
ALO 177 Orman Yangını İhbar Hattı
ALO 177 ücretsiz orman yangını ihbar hattıdır. Ormanlık bölgelerde herhangi bir duman veya alev görüldüğünde bu hat aranarak bilgi verilmesi gerekir. 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden de orman yangını ihbarında bulunmak mümkündür. İhbar yaparken konum ve olayın büyüklüğü net bir şekilde tarif edilmelidir. Bu sayede gerekli önlemler alınarak daha hızlı müdahale edilmesi sağlanır.
Yanan alanların yeniden ağaçlandırılması anayasal bir zorunluluk olsa da ekosistemi korumak toplumsal bir sorumluluktur. İş Bankası, kuruluşunun 100. yıl dönümünde TEMA Vakfı ve Orman Genel Müdürlüğü iş birliğiyle "
81 İlde 81 Orman" projesini yeniden başlattı.
2008-2017 yılları arasındaki ilk aşamada KKTC dahil 82 ormanda 3 milyonu aşkın fidanı toprakla buluşturan bankamız, %84'ün üzerinde bir başarı oranıyla 3.000 futbol sahası büyüklüğünde alanı ağaçlandırdı. Şimdiyse 2023-2028 yılları arasında 2 milyon fidanı daha toprakla buluşturuyoruz. Sadece dikim yapmakla kalmıyor, ilk 3 yıl boyunca fidanların bakımını üstlenerek geleceğe nefes oluyoruz. “
Geleceğe Orman” projemizle bu duyarlı harekete müşterilerimizi de dahil ederek yapacakları doğa dostu günlük aktiviteler karşılığında TEMA Vakfı aracılığıyla adlarına fidan bağışlıyoruz. Doğa koruma bilincini artırmayı hedefleyen projemiz hakkında detaylı bilgiye ulaşmak isterseniz
Dünya Bizim Gelecek Bizim web sitemizi ziyaret edebilirsiniz.
Orman yangınları en çok hangi mevsimde görülür?
Türkiye'de orman yangınları en çok yaz aylarında görülür. Özellikle haziran sonu ve ekim ayları arasında kalan süre boyunca düşük nem oranı, yüksek sıcaklıklar ve rüzgarın birleşmesiyle yangın çıkma oranı yükselir.
Yangın sonrası bölgeler nasıl rehabilite edilir?
Yangından sonra yanan orman alanları ayrıntılı bir şekilde incelenerek yeniden nitelikli orman alanına dönüştürülebilir. İncelemede bölgedeki bitki türleri, toprak yapısı ve iklimi gibi koşullar kayıt altına alınır. Yanan alanların yapısı bölgede yapılacak rehabilite çalışmalarının ne şekilde yürütüleceğini belirler.
Yanan ormanlık alanların rehabilite edilebilmesi için iki temel yöntem bulunur: Bölgeyi kendi haline bırakmak veya ağaçlandırma yoluyla güçlendirmek. Eğer yanan orman alanları kendi kendini yenileyebilecek kapasitedeyse o bölge koruma altına alınarak kendi haline bırakılır. Bu yöntemde ormanlaşmanın doğal yollarla gerçekleşmesi beklenir. Eğer yanan alan kendini yenileyebilecek kapasiteye sahip değilse bölgenin iklimi ve bitki türlerine uygun şekilde ağaçlandırma çalışmaları yürütülür.
Ormanlık alanlarda cam şişe bırakmak neden tehlikelidir?
Yaz aylarında güneş ışığıyla doğrudan temas edebilen cam şişeler güneş ışınlarını yansıtarak yangın başlamasına yol açabilir.
Mangal yakmak için izin verilen alanlar nasıl öğrenilir?
Mangal yakmak için izin verilen alanlar valilikler ve Orman Genel Müdürlüğünün resmi web siteleri takip edilerek öğrenilir. Web sitelerinde her yıl ormanlara giriş yasağı kapsamı dışında bulunan mesire alanı listesi yayımlanır. Bu listelerden gidilecek mesire alanının web sitesi veya sosyal medya hesapları incelenerek mangal yakılıp yakılamayacağı öğrenilebilir. Mesire alanı yetkilileriyle görüşülerek bilgi edinmek mümkündür.
Bununla birlikte yangınların arttığı dönemlerde T.C. İçişleri Bakanlığı mangal kullanımını genel olarak yasaklayabilir. Bu bilgi de yine bakanlığın web sitesi ve basın açıklamaları takip edilerek öğrenilir.
İçerikte yer alan bilgiler yayınlanma tarihine göre hazırlanmıştır.
"Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. İşbu blog sayfası aracılığı ile sunulan tavsiyelere dayanarak alınan/alınacak yatırım kararlarının ve yapılan/yapılacak alım satım vb. işlemlerinden ve bu işlemlerin olası neticelerinden Türkiye İş Bankası A.Ş. herhangi bir surette sorumlu değildir."