Yayınlanma Tarihi Logosu Yayınlanma Tarihi: 18.05.2020
Okuma Süresi Logosu Okuma Süresi: 4 dakika

Baharın gelmesi ile birlikte doğanın, güneşin çekiciliğine direnmek zorunda olduğumuz şu günler elbet son bulacak ve #evdekal süreci sonrası ertelediğimiz hayatlarımıza kavuşmanın sevincini yaşayacağız. Sıcak ve pırıl pırıl yaz gecelerinde sahil kenarlarında, yaylalarda yeniden gökyüzünün sihirli dünyası ile buluşacağız. Aslında sadece yazın değil her mevsim gökyüzündeki örtüye ayrı güzellikte motifler çizilir. Hele bir de şehirden uzak sessiz bir yerdeyseniz, gökyüzü bir anda sizi sihirli dünyasına çekiverir. Ancak günlük yaşamın koşturmacasına büyük şehirlerin beton blokları, ışık ve hava kirlilikleri de eklenince ne yazık ki pek azımız bu güzelliğin farkına varabiliyoruz. Gökyüzünü önceden tanıyor olabilirsiniz veya ilgimi çekmiyor da diyebilirsiniz. Hangi düşüncede olursanız olun yine de bu yazıya bir göz atın. Kuzey yarımkürenin bir ferdi olarak Kutup Yıldızını kolayca bulabilmek veya yanlış tanıdığınız gök nesnelerinin doğrularını öğrenmek kötü bir şey olmasa gerek. 


Gökbilimciler (astronomlar) amatör ve profesyonel olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Dünyanın en büyük laboratuvarında bedava deney yapabilmek için gökbilim (astronomi) uzmanı olmanıza veya büyük teleskoplara gerek yoktur. Başını kaldırıp gökyüzüne bakan herkes amatör gökbilimci sayılabilir. Hele bir de basit bir dürbününüz varsa engin gökyüzünde kaybolmanız işten bile değildir. Üstelik günümüzde yıldızları, gezegenleri ve takımyıldızlarını tanımak için son derece etkili akıllı telefon uygulamaları (Astronomy Apps) geliştirilmiştir. Artırılmış gerçeklik yardımıyla telefonunuzu tuttuğunuz doğrultuda hangi gök cisimleri var isimleriyle birlikte detaylı bilgilerini okuyabilir, gökyüzünde neler olup bitecek önceden haber alabilirsiniz. Hatta uygulamadaki takvimi geriye alarak bir “zaman yolculuğuna” çıkabilir örneğin doğduğunuz zamanda nasıl bir gökyüzü vardı inceleyebilirsiniz.

Şimdi gelin her gece gökyüzünde süregelen dansın ana kahramanlarını yakından tanıyalım.

Takımyıldızları


Eskiden gök bilginleri gökyüzünü kolayca adresleyebilmek için gökte “noktaları birleştir” oyunu oynamış ve gökyüzünü tam 88 parçaya bölmüşler. Her bir parça genelde adı mitolojik kökenli bir takımyıldızına karşılık gelir. Dört mevsimin kendine özgü takımyıldızları vardır ve bunların birbirlerine olan konumları hep aynıdır. Gökbilimciler takımyıldızlarını gök nesnelerini kolayca bulabilmek için kullanırlar. Basit bir yıldız atlası veya akıllı telefon uygulamaları yardımıyla takımyıldızlarını kolayca gözlemleyebilirsiniz. Nasıl mı? Yıldız haritaları büyük bir çember içine yerleştirilmiş büyüklü küçüklü noktalardan oluşur ve bunlar hayali çizgilerle birbirine bağlanıp takımyıldızları oluşturulur. Her bir nokta bir yıldıza karşılık gelir ve gökteki parlaklığı haritadaki büyüklüğü ile doğru orantılıdır. Haritayı çevreleyen çember bizim ufuk çizgimizdir ve çembere yakın olan noktalar ufka yakın yıldızları gösterir. Haritanın ortası ise tepeye yakın yıldızlara denk gelir. İlk olarak Büyük Ayı (Ursa Major) takımyıldızını ve onu kullanarak kutup yıldızına nasıl ulaştığımızı görelim. Büyük Ayı’nın bir kepçeye benzeyen kase kısmında 4 sapında 3 yıldız bulunur. Sapın ortasındaki yıldız Mizar’dır. Mizar’ın hemen dibinde çok daha sönük bir eşi Alkor vardır. Mizar ve Alkor en bilinen çift yıldızlardan biridir ve eğer Mizar ile birlikte Alkor’u da görebiliyorsanız bu gözlerinizin keskin olduğunu gösterir. Kâsenin ucundaki iki yıldızı hayali bir doğruyla birleştirip bunu yaklaşık 5 birim kuzeye doğru uzattığımızda da sönük ve yalnız bir yıldıza ulaşırız. Bu çoğumuzun daha parlak görmeyi umduğu “Kutup Yıldızı”dır (Polaris). Kutup Yıldızı Dünya’nın dönme ekseninden geçtiği için, bütün yıldızlar gece boyunca onun çevresinde dönüyormuş gibi görünür.​

gezegenler

Ay ve Gezegenler


Dünyanın sırdaşı biricik uydumuz, Ay gökbilime başlayanların ilk gözdesidir. Bize en yakın gök nesnesi olduğundan basit bir dürbün yardımıyla kraterleri, koyu renkli deniz bölgelerini ve açık yerdeki dağları kolaylıkla görebiliriz. Ay’ı gözlemlemek için en uygun zaman hilale yakın olduğu evrelerdir. Çünkü bu evrelerde Ay yüzeyinde gölgede kalan yerler üç boyutlu görüntü sağlar. Üstelik Ay’ın daha parlak evreleri karanlıkta gözlem yapmayı elverişsiz hale getirdiğinden gökbilimciler Ay olmayan geceleri tercih ederler. Siz de gözlem yaparken karanlık bir gökyüzü istiyorsanız Ay’ın olmadığı bir gece gözleme çıkabilirsiniz veya Ay’ın her gün bir önceki geceye göre 50 dakika daha geç doğduğunu hatırlayarak gözlem sürenizi ayarlayabilirsiniz. 
Çoğumuzun yıldız sandığı gezegenler de gece boyu süren dansın renkli üyeleridir. Adlarından anlaşılacağı üzere gökyüzünde sürekli yer değiştirirler. Çıplak gözle göz kırpmadan parlayan yıldız gibi görülebilen beş gezegen; Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn’dür. 

Bu beş gezegen içinde çıplak gözle gözlenmesi en zor gezegen Merkür’dür.  Güneş’e en yakın gezegen olması sebebiyle ondan çok az uzaklaşır ve sürekli alacakaranlığa denk gelir. 

Güneş ve Ay’dan sonra görülebildiği zaman gökyüzündeki en parlak gökcismi Venüs gezegenidir.  Güneşe en yakın ikinci gezegen olması sebebiyle yörüngesi Dünya’nınkine göre Güneş'e daha yakındır. Bu nedenle yeryüzünden sadece Güneş doğmadan 3 saat öncesine kadar veya Güneş battıktan 3 saat sonrasına kadar gözlemlenebilir. Halk arasında Akşam Yıldızı veya Sabah Yıldızı olarak da bilinen Venüs gezegeni şu sıralar batı ufkunda Güneş battıktan sonra Ay’dan sonraki en parlak gök cismidir. Yaz mevsimi ile birlikte bu sefer Güneş’in doğmasına yakın saatlerde doğu ufkunda gözükmeye başlayacak ve 2020 yılının geri kalanında sabah yıldızı sanılarak parıldaya devam edecek.

Gezegenlerin kralı olarak bilinen Jüpiter bize çok daha uzak olduğu için parlaklık sıralamasında Venüs’ten sonra gelir. Turuncu gezegen Mars da rengiyle çıplak gözle gözlemlenebilen gezegenler içinde kolayca ayırt edilebilmektedir.

Optik bir alet kullanarak en fazla haz alabileceğiniz iki gezegen Jüpiter ve Satürn’dür. Jüpiter gezegeni gece Ay ve Venüs’ten sonra en parlak üçüncü gökcismidir. Basit bir dürbün yardımıyla Jüpiter’in dört büyük uydusu Io, Europa, Ganymede ve Callisto’yu da parlak birer nokta olarak görebilirsiniz. Jüpiter’in bulutlarının oluşturduğu açık ve koyu tonlu kuşakları gözlemlemek için basit bir dürbünden biraz daha güçlü bir optik cihaza ihtiyaç duyarız. Ancak Satürn’e orta boy bir teleskopla bakmanın yeri apayrıdır. Çünkü halkasıyla yaptığı valsı saatlerce izleseniz doyamazsınız. 

gezegenler

Teleskop Alırken Dikkat Etmeniz Gerekenler


Yeri gelmişken teleskoplardan da kısaca bahsedelim. Teleskopların iki kullanım amacı vardır.İlki gökcisimlerini büyütmek ikincisi de daha fazla ışık toplamaktır. Bu sayede çıplak gözle göremediğimiz sönük cisimleri bile görmek mümkün olur. Bir teleskobun gücü denince aklınıza sadece büyütme gücü gelebilir.  Ancak bir teleskobun gücü hem büyütme özelliğine göre hem de ışık toplama kapasitesine göre belirlenir. Işık toplama kapasitesini belirleyen etken teleskobun çapıdır. Aldığınız teleskobun çapını büyütemezsiniz ama değişik büyütmeler elde etmek için farklı odak uzaklığına sahip küçük göz merceklerini ayrıca aksesuar olarak alabilirsiniz. Aynı anda hem daha iyi büyüten hem de daha fazla ışık toplayan teleskoplar güçlü teleskop sayılırlar ve fiyatları da o oranda artış gösterir.

Fiyata etki eden bir diğer etken de teleskopta kullanılan mercek ve aynaların niteliğidir. Özel kaplamalı mercekler ve aynalar çok kaliteli görüntü vermektedir. Kimi teleskopların gök nesnelerini otomatik bulma ve takip edebilme yeteneği vardır. Gökyüzü fotoğrafçılığına ilgi duyuyorsanız takip mekanizmalı bir teleskop işinizi oldukça kolaylaştıracaktır. Sonuç olarak hangi teleskobu almanız gerektiğine karar verebilmek için bu alanda isim yapmış markaların ülkemizdeki yetkili satıcıları ile iletişime geçmeniz optik değeri olmayan bir teleskop almanızın önüne geçecektir.

ve Samanyolu


Karanlık gecelerin göz alıcı ışık kuşağı. Eskiler bu kuşağın tüm gök küreyi havada tuttuğuna inanırmış. Samanyolu (Milky Way) Güneş’in de yer aldığı milyarlarca yıldızın oluşturduğu bir gökyüzü ırmağıdır. Yaz geceleri kuzeydoğu ufkundan güneybatı ufkuna uzanan bu yıldız bulutunu bir dürbün ile incelemenizi öneririz. İçinde milyonlarca yıldızın bulunduğu yıldız kümelerini görünce gökyüzüne duyacağınız hayranlık artacaktır.

2020 yılının ikinci yarısındaki bazı önemli gök olayları ve tarihleri


5 Haziran: Yarı Gölgeli Ay Tutulması. Saat 20.45’te başlayacak olan tutulma 00.05’te sona erecek. Tutulmanın tam ortası 22.25.

21 Haziran: Halkalı Güneş Tutulması. Ülkemiz tam tutulma gölgesinde kalmadığı için parçalı tutulma olarak gözlenebilecek. Maksimum parçalı tutulma saati 08:35. Tutulma aynı zamanda Kuzey Yarımküre ’de en uzun gündüzün yaşanacağı güne denk gelmekte.

5 Temmuz: Parçalı Ay tutulması (Ülkemizden izlenemeyecek)

12 Ağustos: Perseids Meteor Yağmuru 

17 Kasım: Leonids Meteor Yağmuru

30 Kasım: Parçalı Ay tutulması (Ülkemizden izlenemeyecek)

13 Aralık: Geminid Meteor Yağmuru 

14 Aralık: Tam Güneş Tutulması (Ülkemizden izlenemeyecek)

Buraya kadar size gökyüzünün güzelliklerini anlatmaya çalıştık ama görmeniz gereken yıldız kümeleri, bulutsular, gökadaları (galaksiler) gibi daha birçok kahraman var. Onlar tanışmak için her gece sizi bekliyorlar. 

Bulutsuz ve bol yıldızlı geceler dileğiyle.





X

Sitemizde, siteyi kullanımınızı analiz etmek, içerik ve reklamları kişiselleştirmek, gösterilen reklam sayısını sınırlandırmak, reklam kampanyalarının etkinliğini ölçmek, ziyaret tercihlerinizi hatırlamak, site kullanım istatistiklerini raporlamak için çerezler kullanılmaktadır. Çerezler hakkında detaylı bilgi almak için Çerez (Cookie) Politikası’nı incelemenizi rica ederiz.

Çerezleri Kabul Et