|
VOB GENEL PİYASA İŞLEYİŞİ
Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında işlem gören sözleşmelerin fiyatları için tıklayınız. Spot piyasaların aksine anlaşmanın bugünden yapıldığı ve yükümlülüklerin gelecek bir vadede yerine getirilmesini öngören piyasalardır. Spot piyasadaki fiyatlar geleceğe yönelik fiyatların hesaplanmasına baz oluşturmaktadır. Belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte ekonomik veya finansal göstergeyi sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmelerdir.
Döviz piyasasında; yabancı paralara dayalı sözleşmelerde işlem yapılabilir.
Hisse senedi piyasasında; hisse senedi endekslerine ve hisse senetlerine dayalı sözleşmelerde işlem yapılabilir.
Faiz piyasasında; hazine bonosu, devlet tahvili veya diğer kısa veya uzun vadeli faiz oranlarına dayalı sözleşmelerde işlem yapılabilir.
Emtia piyasasında emtia ve diğer dayanak varlıklara dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde işlem yapılabilir. Her sözleşme grubunun altında, sözleşme grubuna özgü olarak belirlenen vade aylarını isminde barındıran farklı sayıda vadeli işlem sözleşmesi VOB'da alınıp satılmaktadır (USD/YTL-Ekim 2007 Sözleşmesi, İMKB 30-Aralık 2007 Sözleşmesi vb...).
VOB’da işlem gören vadeli işlem sözleşmeleriyle ilgili detaylı bilgi için tıklayınız. İMKB 100, İMKB 30, USD/YTL, EUR/YTL, DİBS 91, DİBS 365, Gösterge DİBS ve Altın vadeli işlem sözleşmeleri için, içinde bulunulan tarihe en yakın vadeli 3 sözleşme; Buğday ve Pamuk Vadeli işlem Sözleşmeleri için ise, içinde bulunulan tarihe en yakın vadeli 5 sözleşme işleme açılır. Döviz sözleşmelerinde işleme açık en yakın vadeli 3 sözleşmeden biri Aralık ayı değilse, Aralık vade ayı ayrıca işleme açılır. Emtia haricindeki sözleşmelerde ve Altın sözleşmesinde vade ayları: Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık'tır. Emtia sözleşmelerinde (Altın hariç) vade ayları: Mart, Mayıs, Temmuz, Ekim, Aralık'tır.
VOB üyesi, adına işlem yapmak istediği her müşterisi ve kendi portföyü için Takasbank nezdinde hesap açmak zorundadır. VOB’da işlem yapacak hesap sahiplerine ilişkin kimlik bilgileri ve diğer bilgiler Takasbank sisteminde tanımlanır. Takasbank Vadeli İşlemler Sisteminde ilgili hesapların tanımlanabilmesi için öncelikle bu hesapların “Takasbank Müşteri İsmine Saklama (MİS) Sisteminde” açılmış olması zorunludur. MİS sisteminde açılan hesaplara ilişkin kimlik bilgilerinin 7 gün içinde Takasbank sistemine tanımlanarak hesabın eşleştirilmesi yani Takasbank sicil numarası tanımlanması zorunludur. Yeni açılan bir hesaba işlem yapılabilmesi için bu hesabın bir önceki Borsa Günü saat 17:30’a kadar Takasbank nezdinde açılmış olması gerekmektedir. Saat 17:30’dan daha sonra açılan hesaplarda izleyen ikinci Borsa Gününde işleme başlanabilir. Açık Pozisyon: Vadeli işlem sözleşmesine ilişkin alım ve satım emri gerçekleştiğinde, vadeli işlem açık pozisyonuna sahip olunur. Açık pozisyona sahip kişi, sözleşme vade sonu gelmeden ters bir pozisyon alarak pozisyonunu kapatabilir veya sözleşmenin vade sonuna kadar açık pozisyonda kalabilir. Kısa Pozisyon: Vadeli işlem sözleşmesinde satıcı pozisyonuna sahip kişi için “kısa pozisyon sahibi” veya “kısa taraf” denir. Kısa pozisyonda bulunan kişi açığa satış işlemi yapmış gibidir. Uzun Pozisyon: Vadeli işlem sözleşmesinde alıcı pozisyonuna sahip kişi için, “uzun pozisyon sahibi” veya “uzun taraf” denir. Uzun pozisyonda bulunan kişi alış işlemi yapmış gibidir. Yayılma Pozisyonu (Fark Pozisyonu): Aynı dayanak varlık üzerine düzenlenen, başta sözleşme büyüklüğü olmak üzere tüm asli unsurları aynı olan farklı vadelerdeki sözleşmelerin birinde uzun pozisyon, diğerinde ise kısa pozisyon alınması durumunda “Yayılma Pozisyonu” oluşturulur. Pozisyon Sınırlamaları: Herhangi bir sözleşmede, tek bir hesabın alım ya da satım yönünde alabileceği azami sözleşme sayısı veya oranına pozisyon sınırlaması denir. Borsada iki çeşit pozisyon sınırlaması bulunmaktadır: Mutlak Pozisyon Sınırlaması: bir hesabın toplam açık pozisyon sayısından bağımsız olarak alabileceği açık pozisyon sayısını ifade etmektedir. Oransal Pozisyon Sınırlaması: ise mutlak pozisyon sınırlaması aşıldıktan sonra, ilgili sözleşmenin toplam açık pozisyon miktarının belli bir oranı kadar açık pozisyona sahip olabileceğini gösterir. Kontroller Borsa sistemi tarafından yapılmaktadır.
T: Bugün – işlem günü
Takas süresi saat 17:25’de başlar ve T+1 günü (ertesi iş günü) saat 14:30’a kadar devam eder Borsada alınmak istenen (ya da alınmış olan) açık pozisyonlar için Takasbank’ta bulundurulan (ya da bulundurulması gereken) teminat tutarına işlem teminatı denir. İşlem teminatları üç gruba ayrılır: Başlangıç Teminatı Borsada pozisyon almak için gerekli olan teminat tutarına başlangıç teminatı denir. Her bir sözleşme ya da sözleşme tipi için gerekli olan başlangıç teminatı ilgili sözleşmelerde belirtilir. Başlangıç teminatı tutarları Borsa tarafından piyasalardaki gelişmelere göre değiştirilebilir. Sürdürme Teminatı Borsada oluşan zararlar ya da nakit-dışı teminatların değerlerinin düşmesi sonucunda başlangıç teminatının inebileceği en düşük seviyeye sürdürme teminatı denir. İşlem teminatı tutarının sürdürme teminatı seviyesi veya bu seviyenin altına inmesi durumunda Takasbank tarafından teminat tamamlama çağrısı yapılır. Sürdürme teminatı seviyesi ilgili sözleşmelerde belirtilir. Olağanüstü Durum Teminatı Borsa Yönetmeliğinde belirlenen esaslar çerçevesinde Borsa tarafından başlangıç teminatına ek olarak olağanüstü durum teminatı da talep edilebilir.
Seans süresince elde edilen kar/zarar rakamları, her 10 dakikada bir geçici uzlaşma fiyatları dikkate alınarak güncellenir. Her gün sonunda kar/zarar hesaplamalarına ve günlük takas işlemlerine esas teşkil etmek üzere Borsa tarafından sözleşme bazında günlük olarak hesaplanan ve ilan edilen uzlaşma fiyatları, kar/zarar hesaplanmasında kullanılır. Seans bitiminden sonra gün sonu uzlaşma fiyatları kullanılarak tüm hesaplar güncellenir. Hesapların güncellenmesinde günlük uzlaşma fiyatının, bir önceki borsa gününe ilişkin günlük uzlaşma fiyatından,
Takasbank tarafından kabul edilecek teminatlar, nakit teminat (Yeni Türk Lirası) ve nakit dışı teminat (Döviz, Devlet İç Borçlanma Senetleri, Hisse Senedi, Yatırım Fonu Katılma Belgeleri) olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Aracı kuruluşlar her bir işlem için yatırılması zorunlu olan teminat tutarını ve nakit teminat oranını asgari sınırların üzerinde belirlemeye yetkilidir. İşlem teminatı tutarının sürdürme teminatı seviyesi veya bu seviyenin altına inmesi durumunda Takasbank tarafından teminat tamamlama çağrısı yapılır. Takas üyeleri, teminat bakiyesini başlangıç teminatına tamamlama yükümlülüklerini T+1 günü en geç saat 14:30’a kadar yerine getirmek zorundadır.
Örneğin, 91 Günlük Bono sözleşmesi için başlangıç teminatının 300 YTL ve sürdürme teminat seviyesi bunun % 75’i ise, teminat bakiyesinin 225 YTL’nin altına inmesi durumunda hesap sahibine teminat tamamlama bildirimi yapılarak teminat bakiyesinin başlangıç teminat tutarı olan 300 YTL’ye tamamlaması talep edilecektir. Teminat bakiyesinin tamamlanmaması halinde temerrüt faizi işlemeye başlayacaktır.
Teminat yatırma/çekme işlemleri üye ofislerinden gerçekleştirilir. Teminata kabul edilecek varlıklar teminat hesaplarına fiziki olarak doğrudan yatırılamaz. Teminat yatırma ve çekme işlemleri ilgili üye serbest hesaplarından veya serbest hesaplarına elektronik virman suretiyle gerçekleştirilir.
Saat 15.40 itibariyle hesaplardan bulunan nakit tutarlar Takasbank tarafından nemalandırılır ve nema tutarı izleyen iş günü ilgili hesaplara aktarılır. Temerrüt, Borsada gerçekleşen işlemler ve açık pozisyonlar nedeniyle Takasbank’a yatırılması gereken tutar ile diğer yükümlülüklerin süresi içinde yatırılmaması veya yerine getirilmemesi halidir. Teminat tamamlama yükümlülüğünü zamanında yerine getirmeyenler herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın temerrüde düşmüş sayılır.
Temerrüt, Borsada gerçekleşen işlemler ve açık pozisyonlar nedeniyle Takasbank’a yatırılması gereken tutar ile diğer yükümlülüklerin süresi içinde yatırılmaması veya yerine getirilmemesi halidir. Teminat tamamlama yükümlülüğünü zamanında yerine getirmeyenler herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın temerrüde düşmüş sayılır.
Mevcut kur 1,4000 USD/YTL düzeyinde iken, önümüzdeki 3 aylık dönemde Amerikan Dolarının YTL karşısında yüksek oranda değer kazanacağı fikrinde olan bir yatırımcı, sahip olduğu 300 YTL ile 214,28 USD satın alabileceği gibi, Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A.Ş.’de işlem görmekte olan Haziran 2007 vadeli YTL/Amerikan Doları sözleşmesinden 2 adet satın alabilmektedir (uzun pozisyon). Bir adet YTL/Amerikan Doları sözleşmesinin büyüklüğü 1.000 USD’dir. Sözleşme büyüklüğü, sözleşmeye konu varlığın fiyat hareketinden etkilenme derecesini ifade etmektedir. Yatırımcı 300 YTL tutarında teminat yatırmak suretiyle 2 adet YTL/Amerikan Doları sözleşmesi satın alarak, USD/YTL kurundaki değişimlerden adeta 2.000 USD’ye sahipmiş gibi etkilenecektir. Bu duruma kaldıraç etkisi denmektedir. Yatırımcı T gününde Borsadan 1,4315 USD/YTL fiyattan 2 adet Haziran vadeli sözleşme satın aldığı anda Takasbank nezdindeki 300 YTL tutarındaki teminatı bloke edilmektedir. Oluşan uzlaşma fiyatlarına göre yatırımcının pozisyonunda oluşan kar/zarar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
İşlem gününün sonundaki uzlaşma fiyatı 1,4300 olarak oluşmuş ve yatırımcının zararı:
T+1 gününde oluşan uzlaşma fiyatına göre yatırımcının karı:
Diğer günlerdeki hesaplamalar da benzer şekilde gerçekleştirilmiştir. T+3 gününde oluşan 86 YTL tutarındaki zarar sonucu, yatırımcının teminat tutarı sürdürme teminatı düzeyi olan 225 YTL’nin ((Sürdürme Seviyesi) 0,75 x (Başlangıç Teminatı) 150 YTL x (Sözleşme Adedi) 2) altına düşmüştür. Bu durumda yatırımcı için teminat tamamlama çağrısında bulunulacak ve yatırımcının teminat tutarını başlangıç seviyesi olan 300 YTL’ye yükseltmesi gerekecektir. Teminat tamamlama çağrısına uyarak 87 YTL tutarındaki teminatı yatırdıktan sonra kurun seyrine ilişkin olarak başlangıçta sahip olduğu fikrini değiştiren yatırımcı, sözleşme vadesini beklemeden T+4 gününde 1,3880 fiyattan Haziran vadeli YTL/Amerikan Doları sözleşmesinde 2 adet satım işlemi gerçekleştirerek pozisyonunu kapatmıştır. Yatırımcının cebinden çıkan toplam tutar 387 YTL olmuş ve pozisyon kapatılması sonrası yatırımcıya teminat tutarı olan 300 YTL geri ödenmiştir. Sonuç olarak yatırımcı gerçekleştirdiği işlemler neticesinde 87 YTL tutarında zarar etmiştir. Temerrüt, Borsada gerçekleşen işlemler ve açık pozisyonlar nedeniyle Takasbank’a yatırılması gereken tutar ile diğer yükümlülüklerin süresi içinde yatırılmaması veya yerine getirilmemesi halidir. Teminat tamamlama yükümlülüğünü zamanında yerine getirmeyenler herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın temerrüde düşmüş sayılır. Alım/Satım Kazancı İstisnası Borsada işlem gören vadeli işlem sözleşmelerinden elde edilen değer artış kazançlarından yüzde sıfır stopaj uygulamasının 31/12/2008 tarihine kadar uzatılmasını öngören 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67’inci maddesinde değişiklik yapan Kanun, Resmi Gazete’nin 4 Nisan 2007 tarihli sayısında yayımlanarak 1 Ocak 2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiştir. Buna göre, tam mükellef gerçek ve tüzel kişi yatırımcıların VOB’da gerçekleştirdikleri işlemlerden elde ettikleri kazançlar için tevkifat oranı sıfır olarak uygulanacaktır. Bu uygulama dar mükellef yatırımcılar için de geçerlidir. Türev Sözleşmeler Vergileme Özet Tablo
* Tabloda bahsi geçen Yatırım Fon ve Ortaklıklarından kasıt SPK’ya göre kurulmuş olan Menkul Kıymetler Yatırım Fon ve Ortaklıkları’dır. Nakit Teminatların Vergisi Müşterilerin teminat hesaplarında bulunan YTL cinsinden nakdi teminatlar hergün Takasbank tarafından nemalandırılmakta ve bu tutar ertesi iş günü müşteri teminat hesaplarına eklenmektedir. Diğer teminatlar için herhangi bir nemalandırma yapılmamaktadır. Nema tutarı GVK Geçici 67nci madde hükümleri gereğince “mevduat faizi” kapsamında değerlendirilerek %15 oranında stopaja tabi tutulmakta ve bu tutar müşterinin teminat hesabından çekilerek ilgili vergi hesabına aktarılmaktadır.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 | |
|
 VOB Genel Piyasa İşleyişi
|
|
İş Bankası’nda VOB
|
|
Türev Araçlar Risk Bildirim Formu
|
GERİ DÖNÜŞ