Finansman Ürünleri Dış Ticaret Ürünleri Nakit Yönetimi Yatırım Risk Yönetimi

Politik ve ekonomik belirsizlikler küreselleşen ekonomilerde fiyat, faiz oranı ve döviz kuru gibi riskleri de bünyesinde barındırmakta, bu durum sağlıklı karar alınmasını zorlaştırmaktadır. Kredi, faiz oranı, kur (parite) ve likidite riskinden korunma, spekülasyon vb. amaçlarla Bankamız uluslararası finansal piyasalarda da kullanılan değişik türev ürünlerle Kurumsal firmalara karar alma sürecinde destek vermektedir.

Genel olarak, borçlunun yapılan sözleşme gereklerine uymayarak yükümlülüğünü kısmen veya tamamen zamanında yerine getirememesinden dolayı kreditörün karşılaştığı durumu ifade eder. Tahsil edilebilir değerler dikkate alındıktan sonra karşı tarafın ödemelerini yerine getirememesinin yarattığı zararla ilintili risktir. Aynı zamanda karşı tarafın mali durumundaki bozulmanın neden olduğu piyasa değeri kaybına da işaret eder. Karşı taraf, kredili işlem borçlusu, menkul kıymet ihraç eden taraf ya da garantör olabilir.

Piyasa riski, bilanço içi ve bilanço dışı hesaplarda tutulan pozisyonlarda, finansal piyasadaki dalgalanmalardan kaynaklanan faiz, kur ve hisse senedi fiyat değişmelerine bağlı olarak ortaya çıkan faiz oranı riski, hisse senedi pozisyon riski ve kur riski gibi riskler nedeniyle zarar etme ihtimalidir.

Döviz kuru ve/veya faiz oranlarındaki değişimler nedeniyle bir varlık veya finansal aracın değerinin azalması riskidir. Bu, her vade dilimindeki faiz oranının aynı ya da farklı büyüklükte değişmesi sonucunda, getiri eğrisinin şeklini değiştirmesi riskini içermektedir.

Likidite riski, genel olarak firmanın nakit akışındaki dengesizlik sonucunda nakit çıkışlarını tam olarak ve zamanında karşılayacak düzeyde ve nitelikte nakit mevcuduna veya nakit girişine sahip bulunmaması riskidir.

Piyasaya ilişkin likidite riski, firmanın piyasaya gerektiği gibi girememesi, bazı ürünlerdeki sığ piyasa yapısı ve piyasalarda oluşan engeller ve bölünmeler nedeniyle pozisyonlarını uygun bir fiyatta, yeterli tutarlarda ve hızlı olarak kapatamaması veya pozisyonlardan çıkamaması durumunda ortaya çıkan zarar ihtimalini;

Fonlamaya ilişkin likidite riski, nakit giriş ve çıkışlarındaki düzensizlikler ve vadeye bağlı nakit akımı uyumsuzlukları nedeniyle fonlama yükümlülüğünü makul bir maliyet ile potansiyel olarak yerine getirememe ihtimalini ifade etmektedir.

Risk Türü	Kullanılacak Enstrüman
Kur ve Parite Riski	Forward Futures Opsiyonlar
Vade (Likidite) Riski	Faiz Swapları Futures Opsiyonlar
Vade (Likidite) Riski	Para Swapları

1) Spekülasyon,

2) Hedging (Bugünden gelecekteki fiyat riskine karşı korunma),

3) Finansman (kredi garantisi),

4) Yeni ihtiyaçlara uygun hizmet sağlayabilecek yeni ürünler yaratabilmek,

5) Fon kaynağı olarak sadece mevduata bağlı kalmayıp yeni kaynaklar yaratabilmek amacıyla kullanılabilmektedir.

Kurumlara finansal ürünlerin piyasa risklerini tanımlama, ayırma (izole etme) ve yönetme olanağı sağlamaktadırlar. İhtiyatlı bir şekilde kullanıldıklarında yöneticilere hedging yoluyla, belli riskleri azaltabilmeleri için verimli ve etkili metodlar sunmaktadırlar. Ayrıca belli ürünlerin, finansman maliyetlerini düşürüp getirisini artırmada kullanılabilirler.

Yaygın olarak kullanılmakta olan türev ürünler forward işlemler, swap, futures ve opsiyon'dur.

Döviz, menkul kıymet veya emtiaların ileri bir tarihte teslimi kaydıyla bugünden yapılan sözleşmelerle (forward sözleşme) alınıp satılması vadeli alım/satım (forward işlem), bu tür işlemlerin oluşturduğu piyasa vadeli işlem piyasası (forward market), işlem fiyatı ise vadeli teslim fiyatı (forward fiyat) olarak bilinmektedir. Vadeli işlemlerin süresi birkaç günden birkaç yıla kadar değişebilmektedir. Bununla birlikte uygulamada vadeler genellikle kısa olmaktadır. Forward sözleşmeler, spekülasyon ve risk yönetimi amaçları için kullanılmaktadır.

Forward işlemler bir sözleşme vasıtasıyla yapılmaktadır. Bu sözleşme gereğince taraflar; ileri bir tarihte ve bugünden belirlenen bir fiyattan, belirli tutardaki menkul değerin, dövizin veya emtianın el değiştireceğini hükme bağlamaktadırlar. Dolayısıyla bir forward sözleşmede,

• Taraflar,
• Forward fiyat,
• Forward vade,
• Döviz tutarı,
• İşlem tarihi,
• Döviz, menkul kıymet veya emtianın cinsi,
• Teslimat ile ilgili bilgiler (muhabir banka vb.)

yer almaktadır.

Taraflar; forward vadede oluşan piyasa fiyatı ne olursa olsun, sözleşmede belirtilen fiyat üzerinden yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadırlar. Dolayısıyla bu tür sözleşmeler geri dönülemez (gayrikabilirücu) niteliktedir.

Döviz forward fiyatlarının tespitinde, spot fiyat ile forward'a konu dövizlerin faiz oranları kullanılır. Spot fiyata, faiz farkı yardımıyla hesaplanan swap points eklenerek veya çıkartılarak forward fiyata ulaşılır. Bir paranın gelecekteki değeri; faiz oranı yüksek olduğu sürece düşük, düşük olduğu sürece ise yüksek olacaktır. Bunun nedeni ise yüksek faizin, ilgili ülkede enflasyonun veya enflasyon beklentisinin yüksek olduğuna ve dolayısıyla paranın değer kaybedeceğine işaret etmesidir. Faizlerin düşük olması ise bunun tersi bir durumun söz konusu olduğu anlamındadır. Spot fiyata; swap points'in ilave edilmesi primli işlem (premium), çıkartılması ise iskontolu işlem (discount) olarak adlandırılır. Primli işlemlerde ilgili dövizin gelecekte değer kazanması, iskontolu işlemlerde ise değer kaybetmesi beklenmektedir.

Futures sözleşmeleri de aynı şekilde tanımlanabilir ancak aralarındaki fark futures sözleşmelerinin organize borsalarda işlem görmesi ve işleme konu dövizin alım-satımının standart miktar ve vade üzerinden yapılmasıdır.

Swap sözleşmelerinde taraflar faiz ya da para gibi iki varlığın gelir akımlarını gelecekte belli bir tarihte değişme konusunda anlaşırlar. Yapısal özellikleri açısından çeşitli swap türleri vardır ancak ülkemizde daha çok döviz swap'ları kullanılmaktadır.

Para swap'ı olarak da adlandırılan sabit faizli döviz swap'ı, farklı para birimlerinden oluşan iki ayrı anaparanın; vade tarihinde, orijinal birimleri ve önceden üzerinde anlaşılmış bir kur üzerinden geri ödenmek üzere birbirleriyle değiştirildiği swap çeşididir. Bir başka ifadeyle para swap'larında taraflar, farklı döviz cinslerinden fakat spot kur üzerinden birbirine eşit değerde ve her biri sabit faiz üzerinden mutabık kalınmış anapara borçlanmasına giderler. Bu tür swap'larda taraflar birbirlerine hem spot hem de forward vadede anapara ödemesinde bulunurlar.

Genelde farklı borçlanma kaynaklarından, benzer vade ve miktarda anapara ile borçlanmış olan birbirinden bağımsız iki tarafın, faiz ödeme yükümlülüklerini (çoğunlukla) aracı bir banka kanalıyla takas etmelerini içerir. En yaygın uygulaması, taraflardan birinin sabit faizle diğerinin ise değişken faizle borçlanıp bu yükümlülüklerini takas ettikleri swap türüdür. Burada amaç mevcut aktiflerin ya da yükümlülüklerin faiz bazını değiştirmek olabileceği gibi borçlanma maliyetini düşürmek de olabilir.

Satın alana hiçbir taahhüde girmeden belirli tutardaki spesifik bir kıymeti (döviz, hisse senedi, tahvil, ticari emtia, kıymetli maden vb.) üzerinde anlaşılan fiyattan, belirli bir süre içinde veya belirlenen bir vade tarihinde almak veya satmak hakkını veren sözleşmelerdir. Opsiyon satın alan taraf satma veya satın alma hakkını satın almakta, ancak bu konuda herhangi bir taahhüde girmemekte, bunun için ise peşinen bir komisyon ödemektedir.