Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında işlem gören sözleşmelerin fiyatları için tıklayın »

Spot piyasaların aksine anlaşmanın bugünden yapıldığı ve yükümlülüklerin gelecek bir vadede yerine getirilmesini öngören piyasalardır. Spot piyasadaki fiyatlar geleceğe yönelik fiyatların hesaplanmasına baz oluşturmaktadır.

Belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte ekonomik veya finansal göstergeyi sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmelerdir.

Döviz (USD/TL, EUR/TL)

Döviz piyasasında; yabancı paralara dayalı sözleşmelerde işlem yapılabilir.

Endeks (İMKB 30, İMKB 100)

Hisse senedi piyasasında; hisse senedi endekslerine ve hisse senetlerine dayalı sözleşmelerde işlem yapılabilir.

Faiz (GÖSTERGE DİBS)

Faiz piyasasında; hazine bonosu, devlet tahvili veya diğer kısa veya uzun vadeli faiz oranlarına dayalı sözleşmelerde işlem yapılabilir.

Emtia (Pamuk, Buğday, Altın)

Emtia piyasasında emtia ve diğer dayanak varlıklara dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde işlem yapılabilir.

Her sözleşme grubunun altında, sözleşme grubuna özgü olarak belirlenen vade aylarını isminde barındıran farklı sayıda vadeli işlem sözleşmesi VOB'da alınıp satılmaktadır (USD/TL-Ekim 2007 Sözleşmesi, İMKB 30-Aralık 2007 Sözleşmesi vb...).

	Sözleşmeler	Sözleşme Büyüklükleri	Minimum Fiyat Adımı
Endeks	İMKB - 30 Endeksi	(İMKB - 30 Endeks Değeri/1.000)x 100 TL	0,025 (2,5 TL değerinde)
	İMKB - 100 Endeksi	(İMKB - 100 Endeks Değeri/1.000)x 100 TL	0,025 (2,5 TL değerinde)
Döviz	USD / YTL	1.000 USD	0,0005 (0,5 YTL değerinde)
	EUR / YTL	1.000 EUR	0,0005 (0,5 YTL değerinde)
Faiz	Gösterge DİBS	10.000 YTL (nominal)	0,010 (1 YTL değerinde)
Emtia	Ege Standart 1 Pamuk	1.000 KG (1 ton)	0,005 (5 YTL değerinde)
	Anadolu Kırmızı Buğday	5.000 KG (5 ton)	0,0005 (2,5 YTL değerinde)
	Altın (Külçe)	100 gr. 995/1000 saflık	0,005 (0,5 YTL değerinde)

VOB’da işlem gören vadeli işlem sözleşmeleriyle ilgili detaylı bilgi için tıklayın »

İMKB 30, USD/TL, EUR/TL ve Altın Vadeli İşlem Sözleşmeleri için, aynı anda içinde bulunulan tarihe en yakın vadeli 3 sözleşme; IMKB 100 Vadeli İşlem Sözleşmesi için, aynı anda içinde bulunulan aya en yakın iki vade ayına ait sözleşmeler işlem görür. Buğday Vadeli İşlem Sözleşmeleri için, aynı anda içinde bulunulan aya en yakın iki vade ayına ait sözleşme; Pamuk Vadeli işlem Sözleşmeleri için ise, aynı anda içinde bulunulan tarihe en yakın vadeli 5 sözleşme işleme açılır. Gösterge DİBS vadeli işlem sözleşmesi, her bir dayanak varlık için, ihraç tarihini takip eden ay ve bu ayı takip eden ikinci ay olmak üzere toplam iki vade ayı işleme açılır.

Döviz sözleşmeleri ve IMKB 30 sözleşmesinde işleme açık en yakın vadeli 3 sözleşmeden biri Aralık ayı değilse, Aralık vade ayı ayrıca işleme açılır. İMKB 30, USD/TL, EUR/TL ve Altın Vadeli İşlem Sözleşmelerinde vade ayları: Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık'tır. Emtia sözleşmelerinde (Altın hariç) vade ayları: Mart, Mayıs, Temmuz, Eylül, Aralık'tır. IMKB 100 Vadeli İşlem Sözleşmesi için ise vade ayları yılın tüm aylarıdır. Gösterge DİBS Vadeli İşlem Sözleşmesinde vade ayları, her bir dayanak varlık için, ihraç tarihini takip eden ay ve bu ayı takip eden ikinci ay olmak üzere toplam iki adettir.

VOB üyesi, adına işlem yapmak istediği her müşterisi ve kendi portföyü için Takasbank nezdinde hesap açmak zorundadır.

VOB’da işlem yapacak hesap sahiplerine ilişkin kimlik bilgileri ve diğer bilgiler Takasbank sisteminde tanımlanır. Takasbank Vadeli İşlemler Sisteminde ilgili hesapların tanımlanabilmesi için öncelikle bu hesapların “Takasbank Müşteri İsmine Saklama (MİS) Sisteminde” açılmış olması zorunludur. MİS sisteminde açılan hesaplara ilişkin kimlik bilgilerinin 7 gün içinde Takasbank sistemine tanımlanarak hesabın eşleştirilmesi yani Takasbank sicil numarası tanımlanması zorunludur.

Yeni açılan bir hesaba işlem yapılabilmesi için bu hesabın bir önceki Borsa Günü saat 17:45’a kadar Takasbank nezdinde açılmış olması gerekmektedir. Saat 17:45’dan daha sonra açılan hesaplarda izleyen ikinci Borsa Gününde işleme başlanabilir.

Açık Pozisyon: Vadeli işlem sözleşmesine ilişkin alım ve satım emri gerçekleştiğinde, vadeli işlem açık pozisyonuna sahip olunur. Açık pozisyona sahip kişi, sözleşme vade sonu gelmeden ters bir pozisyon alarak pozisyonunu kapatabilir veya sözleşmenin vade sonuna kadar açık pozisyonda kalabilir.

Kısa Pozisyon: Vadeli işlem sözleşmesinde satıcı pozisyonuna sahip kişi için “kısa pozisyon sahibi” veya “kısa taraf” denir. Kısa pozisyonda bulunan kişi açığa satış işlemi yapmış gibidir.

Uzun Pozisyon: Vadeli işlem sözleşmesinde alıcı pozisyonuna sahip kişi için, “uzun pozisyon sahibi” veya “uzun taraf” denir. Uzun pozisyonda bulunan kişi alış işlemi yapmış gibidir.

Yayılma Pozisyonu (Fark Pozisyonu): Aynı dayanak varlık üzerine düzenlenen, başta sözleşme büyüklüğü olmak üzere tüm asli unsurları aynı olan farklı vadelerdeki sözleşmelerin birinde uzun pozisyon, diğerinde ise kısa pozisyon alınması durumunda “Yayılma Pozisyonu” oluşturulur.

Pozisyon Sınırlamaları: Herhangi bir sözleşmede, tek bir hesabın alım ya da satım yönünde alabileceği azami sözleşme sayısı veya oranına pozisyon sınırlaması denir. Borsada iki çeşit pozisyon sınırlaması bulunmaktadır:

Mutlak Pozisyon Sınırlaması bir hesabın toplam açık pozisyon sayısından bağımsız olarak alabileceği açık pozisyon sayısını ifade etmektedir.

Oransal Pozisyon Sınırlaması ise mutlak pozisyon sınırlaması aşıldıktan sonra, ilgili sözleşmenin toplam açık pozisyon miktarının belli bir oranı kadar açık pozisyona sahip olabileceğini gösterir. Kontroller Borsa sistemi tarafından yapılmaktadır. Mutlak pozisyon sayısına ulaşılmadığı sürece ilgili hesap için oransal pozisyon limiti kontrolü yapılmaz. Mutlak pozisyon sayısına ulaşıldığında oransal pozisyon limiti kontrolü sistem tarafından uygulanır. Pozisyon limitleri üye, hesap ve sözleşme tipi bazında farklılaştırılabilir. Pozisyon limitleri Borsa tarafından ilgili sözleşmelerde belirlenir. Pozisyon limitleri hesaplanırken, açık pozisyonların düz pozisyon ya da yayılma pozisyonu olmasına bakılmaksızın tüm açık pozisyonlar dikkate alınır. 

T günü	08:45-09:15			İşlem Yapılmayan Dönem
	09:15-17:35			Normal Seans
	17:45			Uzlaşma Fiyatlarının İlanı ve Teminat Tamamlama Çağrılarının Yayınlanması
	17:45			Takas Süresinin Başlangıcı
T+1 günü	14:30			Takas Süresinin Sonu

Takas süresi saat 17:45’de başlar ve T+1 günü (ertesi iş günü) saat 14:30’a kadar devam eder.

Borsada alınmak istenen (ya da alınmış olan) açık pozisyonlar için Takasbank’ta bulundurulan (ya da bulundurulması gereken) teminat tutarına işlem teminatı denir. İşlem teminatları üç gruba ayrılır:

Başlangıç Teminatı

Borsada pozisyon almak için gerekli olan teminat tutarına başlangıç teminatı denir. Her bir sözleşme ya da sözleşme tipi için gerekli olan başlangıç teminatı ilgili sözleşmelerde belirtilir. Başlangıç teminatı tutarları Borsa tarafından piyasalardaki gelişmelere göre değiştirilebilir.

Sürdürme Teminatı

Borsada oluşan zararlar ya da nakit-dışı teminatların değerlerinin düşmesi sonucunda başlangıç teminatının inebileceği en düşük seviyeye sürdürme teminatı denir. İşlem teminatı tutarının sürdürme teminatı seviyesi veya bu seviyenin altına inmesi durumunda Takasbank tarafından teminat tamamlama çağrısı yapılır. Sürdürme teminatı seviyesi ilgili sözleşmelerde belirtilir.

Olağanüstü Durum Teminatı

Borsa Yönetmeliğinde belirlenen esaslar çerçevesinde Borsa tarafından başlangıç teminatına ek olarak olağanüstü durum teminatı da talep edilebilir.

Seans süresince elde edilen kar/zarar rakamları, her 10 dakikada bir geçici uzlaşma fiyatları dikkate alınarak güncellenir. Her gün sonunda kar/zarar hesaplamalarına ve günlük takas işlemlerine esas teşkil etmek üzere Borsa tarafından sözleşme bazında günlük olarak hesaplanan ve ilan edilen uzlaşma fiyatları, kar/zarar hesaplanmasında kullanılır. Seans bitiminden sonra gün sonu uzlaşma fiyatları kullanılarak tüm hesaplar güncellenir. Hesapların güncellenmesinde günlük uzlaşma fiyatının, bir önceki borsa gününe ilişkin günlük uzlaşma fiyatından, yüksek olması durumunda uzun pozisyon sahipleri (alıcılar) kar, kısa pozisyon sahipleri (satıcılar) zarar, düşük olması durumunda uzun pozisyon sahipleri (alıcılar) zarar ve kısa pozisyon sahipleri (satıcılar) kar elde ederler.

Takasbank tarafından kabul edilecek teminatlar, nakit teminat (Yeni Türk Lirası) ve nakit dışı teminat (Döviz, Devlet İç Borçlanma Senetleri, Hisse Senedi, Yatırım Fonu Katılma Belgeleri) olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Aracı kuruluşlar her bir işlem için yatırılması zorunlu olan teminat tutarını ve nakit teminat oranını asgari sınırların üzerinde belirlemeye yetkilidir.

İşlem teminatı tutarının sürdürme teminatı seviyesi veya bu seviyenin altına inmesi durumunda Takasbank tarafından teminat tamamlama çağrısı yapılır. Takas üyeleri, teminat bakiyesini başlangıç teminatına tamamlama yükümlülüklerini T+1 günü en geç saat 14:30’a kadar yerine getirmek zorundadır.

Teminat Tamamlama Çağrıları: 17:45’den itibaren

Takas süresi: (T Günü) 17:45 – (T+1 Günü) 14:30 arasında

Teminat yatırma/çekme işlemleri üye ofislerinden gerçekleştirilir. Teminata kabul edilecek varlıklar teminat hesaplarına fiziki olarak doğrudan yatırılamaz. Teminat yatırma ve çekme işlemleri ilgili üye serbest hesaplarından veya serbest hesaplarına elektronik virman suretiyle gerçekleştirilir.

Saat 15.40 itibariyle hesaplardan bulunan nakit tutarlar Takasbank tarafından nemalandırılır ve nema tutarı izleyen iş günü ilgili hesaplara aktarılır.

Temerrüt, Borsada gerçekleşen işlemler ve açık pozisyonlar nedeniyle Takasbank’a yatırılması gereken tutar ile diğer yükümlülüklerin süresi içinde yatırılmaması veya yerine getirilmemesi halidir. Teminat tamamlama yükümlülüğünü zamanında yerine getirmeyenler herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın temerrüde düşmüş sayılır.

Kaldıraç Etkisi: VOB'da kaldıraç etkisi ile yatırımcıya sözleşmenin değeri kadar yatırım yapmadan, (sadece belirlenen oranda ödenen başlangıç teminatı ile) kredili alış ve açığa satış işlemlerinde olduğu büyük pozisyonlar alınabilmesine imkan verilmektedir.

Açığa Satış Kolaylığı: Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası yatırımcıya açığa satış imkanı tanımaktadır.

Vergi Avantajı: Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası'nda işlem gören hisse senedi ve endekslerine dayalı sözleşmelerden elde edilen değer artış kazançlarına %0 stopaj uygulaması halen devam etmektedir.

Portföy Çeşitliliği: VOB'da bulunan sözleşmeler portföy yöneticilerine, portföylerini çeşitlendirme ve risklerini etkin bir şekilde alternatif yatırım araçlarına dağıtma imkanı sunmaktadır.

Korunma (Hedging): Vadeli işlemler sözleşmeleri üretici, ithalatçı, ihracatçı, yatırımcı ve tüm reel sektör için faiz, kur, fiyat riskine karşı korunma imkanı sağlar.

Teminatların nemalandırılması: Yatırımcıların Takasbank nezdindeki hesaplarında bulunan TL tutarları Takasbank tarafından günlük olarak nemalandırılmaktadır.

Mevcut kur 1,4000 USD/TL düzeyinde iken, önümüzdeki 3 aylık dönemde Amerikan Dolarının TL karşısında yüksek oranda değer kazanacağı fikrinde olan bir yatırımcı, sahip olduğu 300 TL ile 214,28 USD satın alabileceği gibi, Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A.Ş.’de işlem görmekte olan Haziran 2007 vadeli TL/Amerikan Doları sözleşmesinden 2 adet satın alabilmektedir (uzun pozisyon). Bir adet TL/Amerikan Doları sözleşmesinin büyüklüğü 1.000 USD’dir. Sözleşme büyüklüğü, sözleşmeye konu varlığın fiyat hareketinden etkilenme derecesini ifade etmektedir. Yatırımcı 300 TL tutarında teminat yatırmak suretiyle 2 adet TL/Amerikan Doları sözleşmesi satın alarak, USD/TL kurundaki değişimlerden adeta 2.000 USD’ye sahipmiş gibi etkilenecektir. Bu duruma kaldıraç etkisi denmektedir. Yatırımcı T gününde Borsadan 1,4315 USD/TL fiyattan 2 adet Haziran vadeli sözleşme satın aldığı anda Takasbank nezdindeki 300 TL tutarındaki teminatı bloke edilmektedir. Oluşan uzlaşma fiyatlarına göre yatırımcının pozisyonunda oluşan kar/zarar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

		Uzlaşma Fiyatı		Gün Başında Teminat		Kar/Zarar		Toplam Teminat
T Günü		1,4300		300 TL		- 3 TL		297 TL
T+1		1,4400		297 TL		20 TL		317 TL
T+2		1,4310		317 TL		-18 TL		299 TL
T+3		1,3880		299 TL		-86 TL		213 TL

İşlem gününün sonundaki uzlaşma fiyatı 1,4300 olarak oluşmuş ve yatırımcının zararı: (1,4300-1,4315) x 2.000 = -3 TL olarak gerçekleşmiştir. T+1 gününde oluşan uzlaşma fiyatına göre yatırımcının karı: (1,4400-1,4300) x 2.000 = 20 TL olmuştur. Diğer günlerdeki hesaplamalar da benzer şekilde gerçekleştirilmiştir. T+3 gününde oluşan 86 TL tutarındaki zarar sonucu, yatırımcının teminat tutarı sürdürme teminatı düzeyi olan 225 TL’nin ((Sürdürme Seviyesi) 0,75 x (Başlangıç Teminatı) 150 TL x (Sözleşme Adedi) 2) altına düşmüştür. Bu durumda yatırımcı için teminat tamamlama çağrısında bulunulacak ve yatırımcının teminat tutarını başlangıç seviyesi olan 300 TL’ye yükseltmesi gerekecektir. Teminat tamamlama çağrısına uyarak 87 TL tutarındaki teminatı yatırdıktan sonra kurun seyrine ilişkin olarak başlangıçta sahip olduğu fikrini değiştiren yatırımcı, sözleşme vadesini beklemeden T+4 gününde 1,3880 fiyattan Haziran vadeli TL/Amerikan Doları sözleşmesinde 2 adet satım işlemi gerçekleştirerek pozisyonunu kapatmıştır. Yatırımcının cebinden çıkan toplam tutar 387 TL olmuş ve pozisyon kapatılması sonrası yatırımcıya teminat tutarı olan 300 TL geri ödenmiştir. Sonuç olarak yatırımcı gerçekleştirdiği işlemler neticesinde 87 TL tutarında zarar etmiştir.

Aşağıda yer alan tablolar 6009 Sayılı Kanun ve söz konusu kanunla ilgili 30.09.2010 tarihinde çıkan 2010/926 sayı ve 27.09.2010 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı Uyarınca Gelir Vergisi Kanun Geçici Madde 67 kapsamındaki vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen kazançların vergilendirilmesine ilişkindir:

Müşterilerin teminat hesaplarında bulunan TL cinsinden nakdi teminatlar hergün Takasbank tarafından nemalandırılmakta ve bu tutar ertesi iş günü müşteri teminat hesaplarına eklenmektedir. Diğer teminatlar için herhangi bir nemalandırma yapılmamaktadır. Nema tutarı GVK Geçici 67nci madde hükümleri gereğince “mevduat faizi” kapsamında değerlendirilerek %15 oranında stopaja tabi tutulmakta ve bu tutar müşterinin teminat hesabından çekilerek ilgili vergi hesabına aktarılmaktadır.