English Anasayfa Anasayfa Bireysel Ticari
Arama Arama
 
Anında Şifre Anında Müşteri
İşCep Cep Anahtar
 
   
 
Size en yakın Şube ve Bankamatiklerimiz
 
 
  Facebook Twitter Sosyal Medyada
İş Bankası
YATIRIM HİZMETLERİ
VİOP İşleyişi

VİOP Nedir?

VİOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası) ekonomik veya finansal göstergeler ile sermaye piyasası araçları üzerine düzenlenmiş vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçların elektronik ortamda alınıp satılabileceği Borsa İstanbul nezdinde kurulu bir piyasadır.

5 Ağustos 2013 tarihi itibariyle Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A.Ş. (VOB) işlemleri, Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) çatısı altında devam etmektedir. Böylece, tüm vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, VİOP bünyesinde tek bir platformda işlem görmektedir.
Müşterilerimiz, aşağıda yer alan VİOP sözleşmeleri üzerine İnternet Şubemiz aracılığıyla işlem gerçekleştirebileceklerdir:

-BIST 30 Vadeli İşlem Sözleşmeleri
-TL Dolar Vadeli İşlem Sözleşmeleri
-TL Euro Vadeli İşlem Sözleşmeleri
-Euro/Dolar Vadeli İşlem Sözleşmeleri
-Ege Pamuk Vadeli İşlem Sözleşmeleri
-Anadolu Kırmızı Buğday Vadeli İşlem Sözleşmeleri
-Baz Yük Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri
-TL/Gram Altın Vadeli İşlem Sözleşmeleri
-Dolar/ons Altın Vadeli İşlem Sözleşmeleri

Aşağıda yer alan VOB sözleşmeleri ise artık VİOP sisteminde işlem görmemektedir:
-BIST100 Endeks VİS
-BIST30-100 Fark VİS
-Faiz VİS
-Fiziki Teslimatlı TL-DOLAR VİS
-Fiziki Teslimatlı TL-EURO VİS

Vadeli İşlem Sözleşmeleri hakkında

Belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte ekonomik veya finansal göstergeyi sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmelerdir. Vadeli işlem sözleşmelerinin dört asgari unsuru vardır: nitelik, fiyat, miktar ve vade. Bu asgari unsurlar organize borsalarda işlem gören vadeli işlem sözleşmeleri için standardize edilmiştir.

Açık Pozisyon: Vadeli işlem sözleşmesine ilişkin alım ve satım emri gerçekleştiğinde, vadeli işlem açık pozisyonuna sahip olunur. Açık pozisyona sahip kişi, sözleşme vade sonu gelmeden ters bir pozisyon alarak pozisyonunu kapatabilir veya sözleşmenin vade sonuna kadar açık pozisyonda kalabilir.

Kısa Pozisyon: Vadeli işlem sözleşmesinde satıcı pozisyonuna sahip kişi için “kısa pozisyon sahibi” veya “kısa taraf” denir. Kısa pozisyonda bulunan kişi açığa satış işlemi yapmış gibidir.

Uzun Pozisyon: Vadeli işlem sözleşmesinde alıcı pozisyonuna sahip kişi için, “uzun pozisyon sahibi” veya “uzun taraf” denir. Uzun pozisyonda bulunan kişi alış işlemi yapmış gibidir.
Ülkemizde vadeli işlem sözleşmeleri Borsa İstanbul bünyesinde Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) işlem görmektedirler.

VİOP'da işlem, teminatlandırma ve takas esasları

- VİOP vadeli işlem sözleşmelerinde alınmak istenen (ya da alınmış olan) açık pozisyonlar için Takas Kurumu’nda (Takasbank) bulundurulması gereken ya da bulundurulan teminat tutarına işlem teminatı denir. VİOP’da temelde 2 tür İşlem teminatı bulunmaktadır.

Başlangıç Teminatı: VİOP’da pozisyon açmak için gerekli olan işlem teminatına başlangıç teminatı (initial margin) denir. Takasbank, VİOP’da gerçekleşen işlemler için VOB’da uygulanmakta olan sözleşme bazında teminatlandırma yerine, portföy bazında teminatlandırma yöntemi uygulamaktadır. Takasbank, portföy bazında teminatlandırma işlemlerinde Standard Portfolio Analysis of Risk (SPAN)[1] algoritmasını kullanmaktadır.

Sürdürme Teminatı: VİOP’da oluşan zararlar ya da nakit-dışı teminatların değerlerinin düşmesi sonucunda başlangıç teminatının inebileceği en düşük seviyeye sürdürme teminatı denir. Sürdürme teminatı seviyesi, bulunması gereken teminatın %75’i olarak belirlenmiştir. Seans sonrasında oluşacak fiyatlara ve istatistikî değerlere göre teminat seviyesi sürdürme teminatının altına düşen yatırımcılar için teminat tamamlama çağrısı yapılır. Teminat tamamlama yükümlülükleri (T Günü) 17:45 – (T+1 Günü) 14:30 arasında yerine getirilmelidir. Teminat tamamlama yükümlülükleri nakit teminat yatırılarak veya Borsada gerekli teminat tutarını azaltıcı işlem yapılarak yerine getirilebilir.

Temerrüt Durumu: Teminat tamamlama yükümlülüğünü zamanında yerine getirmeyenler herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın temerrüde düşmüş sayılır. Temerrüt, Borsada gerçekleşen işlemler ve açık pozisyonlar nedeniyle Takasbank’a yatırılması gereken tutar ile diğer yükümlülüklerin süresi içinde yatırılmaması veya yerine getirilmemesi halidir. Borsa ve/veya Takasbank, teminat tamamlama çağrısına ilişkin yükümlülüğün zamanında yerine getirilmemesi durumunda, müşterilere herhangi bir bildirim yapılmasına gerek olmaksızın, müşteri hesapları üzerinde temerrüdün sona erdirilmesi amacıyla pozisyonların re’sen kapatılması, nakit dışı teminatların nakde çevrilmesi dahil olmak üzere her türlü tasarrufta bulunmaya tam yetkilidir.
               
Kar/Zarar Hesaplaması: Seans süresince elde edilen kar/zarar rakamları, her 10 dakikada bir geçici uzlaşma fiyatları dikkate alınarak güncellenir. Her gün sonunda kar/zarar hesaplamalarına ve günlük takas işlemlerine esas teşkil etmek üzere Borsa tarafından sözleşme bazında günlük olarak hesaplanan ve ilan edilen uzlaşma fiyatları, kar/zarar hesaplanmasında kullanılır. Seans bitiminden sonra gün sonu uzlaşma fiyatları kullanılarak tüm hesaplar güncellenir. Hesapların güncellenmesinde günlük uzlaşma fiyatının, bir önceki borsa gününe ilişkin günlük uzlaşma fiyatından, yüksek olması durumunda uzun pozisyon sahipleri (alıcılar) kar, kısa pozisyon sahipleri (satıcılar) zarar, düşük olması durumunda uzun pozisyon sahipleri (alıcılar) zarar ve kısa pozisyon sahipleri (satıcılar) kar elde ederler. Hesap güncelleme işlemlerinde zararlar işlem günü (T) tahsil edilir, kar eden hesaplar için ödeme ertesi gün (T+1) gerçekleştirilir.

(1)SPAN (Standard Portfolio Analysis of Risk), portföy riski bazında, takas kurumu ve müşteri detayında gerekli teminatı hesaplayan bir sistemdir. SPAN, tanımlanan 16 farklı senaryoya göre portföyün maruz kalabileceği riski analiz ederek, teminat gerekliliğini olması gerekene en yakın şekilde hesaplayan risk ölçüm ve teminatlandırma metodolojisidir. SPAN kullanılarak, değişik fiyat ve volatilite değişim seviyelerine dayalı olarak oluşturulan senaryolar arasından maksimum olan tarama risk (scan risk) değeri, vadeler arası yayılma riski, teslimat ayı risk değeri ve ürünler arası yayılma risk offset değerleri göz önünde bulundurularak teminatlandırılacak tutar portföy bazında hesaplanmaktadır. Böylece üyeden talep edilecek teminat tutarı, bir günlük takas sürecini güvenceye alacak şekilde tahmin edilmektedir.
VİOP Vadeli İşlem Sözleşme kodları:

VİOP Vadeli işlem sözleşmelerinde sözleşme kodu; sözleşme tipi, dayanak varlık, vade tarihi ve sözleşme büyüklüğünün standart olup olmadığı bilgisini içerecek şekilde oluşturulmuştur.

Örnek: F_XU0301213S0, F_TRYUSD1013S0, F_XAUTRY1013S0

FXU0300813S0
Vadeli
(Futures)
Dayanak Varlık KoduVade Tarihi
(AAYY-Aralık 2013)
S: Standart
N: Standart Olmayan
VİOP’da günlük iş akışı ve seans saatleri
SözleşmelerNormal Seans SaatleriÖğle Arası
Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri09:15-17:4512:30-14:00
Döviz ve Altın Vadeli İşlem Sözleşmeleri09:15-17:45-Yok-
Emtia ve Enerji Vadeli İşlem Sözleşmeleri 09:15-17:45 12:30-14:00
VİOP'da İşlem Yapmanın Avantajları

Kaldıraç Etkisi: VİOP'da kaldıraç etkisi ile yatırımcıya sözleşmenin değeri kadar yatırım yapmadan, (sadece belirlenen oranda ödenen başlangıç teminatı ile) kredili alış ve açığa satış işlemlerinde olduğu büyük pozisyonlar alınabilmesine imkan verilmektedir.
Açığa Satış Kolaylığı: VİOP yatırımcıya açığa satış imkanı tanımaktadır.
Vergi Avantajı: VİOP’da işlem gören pay senedi ve endekslerine dayalı sözleşmelerden elde edilen değer artış kazançlarına %0 stopaj uygulaması halen devam etmektedir.
Portföy Çeşitliliği: VİOP'da bulunan sözleşmeler portföy yöneticilerine, portföylerini çeşitlendirme ve risklerini etkin bir şekilde alternatif yatırım araçlarına dağıtma imkanı sunmaktadır.
Korunma (Hedging): Vadeli işlemler sözleşmeleri üretici, ithalatçı, ihracatçı, yatırımcı ve tüm reel sektör için faiz, kur, fiyat riskine karşı korunma imkanı sağlar.

VİOP’da Vergilendirme 
TAM MÜKELLEF
PİYASA TİPİGerçek KişiKurum
Sermaye Şirketleri*Diğer Kurum
Pay Senetleri ve Pay Senedi Endekslerine Dayalı Sözleşmeler%0 Tevkifat%0 Tevkifat%0 Tevkifat
Diğer sözleşmeler%10 Tevkifat%0 Tevkifat%10 Tevkifat
* 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarına benzer nitelikte olduğu Maliye Bakanlığı’nca belirlenenler ile Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenleme ve denetlemesine tabi olanlar dahil.
DAR MÜKELLEF
PİYASA TİPİGerçek KİşiKurum
Sermaye Şirketleri**Diğer Kurum
VİOP’daki pay senedi ve pay endekslerine dayalı sözleşmelerden sağlanan kazançlar%0 Tevkifat%0 Tevkifat%0 Tevkifat
VİOP’daki diğer sözleşmelerden sağlanan kazançlar%10 Tevkifat%0 Tevkifat%10 Tevkifat
** Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenleme ve denetlemesine tabi olanlar dahil.
Nakit Teminatların Vergisi: Müşterilerin Takasbank teminat hesaplarında bulunan TL cinsinden nakdi teminatlar her gün Takasbank tarafından nemalandırılmakta ve bu tutar ertesi iş günü müşteri teminat hesaplarına eklenmektedir. Diğer teminatlar için herhangi bir nemalandırma yapılmamaktadır. Nema tutarı GVK Geçici 67nci madde hükümleri gereğince “mevduat faizi” kapsamında değerlendirilerek %15 oranında stopaja tabi tutulmakta ve bu tutar müşterinin teminat hesabından çekilerek ilgili vergi hesabına aktarılmaktadır.
Bilgi Toplumu Hizmetleri